دکتر سعید جلیلی بر مبنای آیات شریفهی قرآن کریم که به برخی از آنها اشاره میرود، معتقد است حیات طیبه از حیات معمولی انسانها جدا نیست، لکن از آنجایی که شأن و مرتبهی این حیات از زندگی دنیوی بالاتر است، از آن تمییز داده میشود. در نگاه قرآنی بر خلاف حیات معمولی که همگان امکان بهرهمندی از آن را دارند، ایجاد حیات طیبه که یک حیات جدید است، صرفا در پرتو ایمان و عمل صالح محقق میشود؛ پس کسانی که ایمان و عمل صالح داشتهباشند، صاحب حیاتطیبه هستند. بر همین اساس جامعهی دارای حیات طیبه یا به یک تعبیر جامعهی طیبه آن جامعهای است که این دو مؤلفه را داشتهباشد.
از جمله آیاتی که به این موضوع اشاره دارند، میتوان به موارد زیر اشاره داشت:
1- آیه 97 سوره مبارکه نحل
2- آیه 24 سوره مبارکه انفال
3- آیه 28 سوره مبارکه حدید
4- آیه 142 سوره مبارکه انعام
آثار حیات طیبه در زندگی
در نگاه دکتر جلیلی، حیات طیبه همان حیات همراه با ایمان و عمل صالح است. ایشان اینگونه معتقدند کسانی که از چنین حیاتی برخوردارند، برای آنها شکلی از بهرهبری از امکانات بطور خاص ممکن میشود؛ ایمان و عمل صالح یا همان حیات طیبه در نگاه ایشان، سبب شکلگیری نتایجی در حیات فردی-اجتماعی خواهد شد که در ادامه به آنها اشاره میشود:
1- توسعه و گشایش: آیات فراوانی از قرآن گویای این میباشند که بسط ایمان و عمل صالح در یک جامعه باعث میشود تا در زندگی مردم آن جامعه گشایش حاصلشود و زندگی آنها سامان یابد. از این نمونه از آیات قرآن میتوان به آیهی شریفهی 96 سوره اعراف اشاره نمود که میفرماید:
((ولو أن أهل القری آمنوا و اتقوا لفتحنا علیهم برکات من السماء و الرض))
اگر ساکنان تمام بلاد ایمان میآوردند و تقوا پیشه میکردند،درهای برکات آسمان و زمین را بر آنها میگشودیم
برای نمونه میتوان به آیات زیر هم اشاره نمود که بیان می دارد، عالم غیب در عالم طبیعت مؤثر خواهدبود و در واقع مسیر کسب رضایت الهی،نتیجهای درخشان خواهدداشت و آن بسط رزق و روزی و به تعبیر آقای دکتر جلیلی گشایش در حیات فردی و اجتماعی میباشد.بر اساس آنچه این آیات شریفه بیان میفرمایند؛ (حرکت در چنین مسیری _که البته باید خود فرد(جامعه ،گروه و...) به آن معتقد باشد-جامعهای پیشرفته را بهوجود خواهدآورد. این پیشرفت بر اساس کلام الهی فقط در بعد مادی نمیباشد، بلکه به تعبیری شامل و جامع است. چرا که این پیشرفت شامل خصایص فردی، ویژگیهای شخصیتی، زندگی اجتماعی،سیاسی،اقتصادی و فرهنگی خواهدبود.)
1.آیه 3 سوره مبارکه هود: ((وَ أَنِ اسْتَغْفِرُواْ رَبَّكمُْ ثمَُّ تُوبُواْ إِلَيْهِ يُمَتِّعْكُم مَّتَاعًا حَسَنًا إِلىَ أَجَلٍ مُّسَمًّى وَ يُؤْتِ كلَُّ ذِى فَضْلٍ فَضْلَهُ وَ إِن تَوَلَّوْاْ فَإِنىِّ أَخَافُ عَلَيْكمُْ عَذَابَ يَوْمٍ كَبِير))
2.آیه 52 سوره مبارکه هود: ((وَ يَقَوْمِ اسْتَغْفِرُواْ رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُواْ إِلَيْهِ يُرْسِلِ السَّمَاءَ عَلَيْكُم مِّدْرَارًا وَ يَزِدْكُمْ قُوَّةً إِلىَ قُوَّتِكُمْ وَ لَا تَتَوَلَّوْاْ مجُْرِمِين))
3.آیه 3 سوره مبارکه طلاق: ((وَ يَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لَا يحَْتَسِبُ وَ مَن يَتَوَكلَْ عَلىَ اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ إِنَّ اللَّهَ بَالِغُ أَمْرِهِ قَدْ جَعَلَ اللَّهُ لِكلُِّ شىَْءٍ قَدْرًا))
4.آیات 4 تا 7 سوره مبارکه مبارکه لیل: ((إِنَّ سَعْيَكمُْ لَشَتىَ(4)فَأَمَّا مَنْ أَعْطَى وَ اتَّقَى(5)وَ صَدَّقَ بِالحُْسْنىَ(6)فَسَنُيَسِّرُهُ لِلْيُسْرَى(7) ))
5.آیه 2 سوره مبارکه محمد: ((وَ الَّذِينَ ءَامَنُواْ وَ عَمِلُواْ الصَّالِحَاتِ وَ ءَامَنُواْ بِمَا نُزِّلَ عَلىَ محَُمَّدٍ وَ هُوَ الحَْقُّ مِن رَّبهِِّمْ كَفَّرَ عَنهُْمْ سَيَِّاتهِِمْ وَ أَصْلَحَ بَالهَُم((
6.آیه 71 سوره مبارکه احزاب: ((يُصْلِحْ لَكُمْ أَعْمَلَكمُْ وَ يَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَ مَن يُطِعِ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ فَقَدْ فَازَ فَوْزًا عَظِيمًا((
7.آیه 7 سوره مبارکه ابراهیم: ((وَ إِذْ تَأَذَّنَ رَبُّكُمْ لَئنِ شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ وَ لَئنِ كَفَرْتمُْ إِنَّ عَذَابىِ لَشَدِيد((
2- علم و بصیرت: در بیان قرآنی در پرتو ایمان و عمل صالح،علم و بصیرت حاصل میشود. از این نمونه آیات میتوان به آیات شریفه زیر اشاره نمود:
آیه 28 سوره مبارکه حدید: ((يَأَيهَُّا الَّذِينَ ءَامَنُواْ اتَّقُواْ اللَّهَ وَ ءَامِنُواْ بِرَسُولِهِ يُؤْتِكُمْ كِفْلَينِْ مِن رَّحْمَتِهِ وَ يجَْعَل لَّكُمْ نُورًا تَمْشُونَ بِهِ وَ يَغْفِرْ لَكُمْ وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَّحِيم((
آیه 29 سوره مبارکه انفال: ((يَأَيهَُّا الَّذِينَ ءَامَنُواْ إِن تَتَّقُواْ اللَّهَ يجَْعَل لَّكُمْ فُرْقَانًا وَ يُكَفِّرْ عَنكُمْ سَيَِّاتِكمُْ وَ يَغْفِرْ لَكُمْ وَ اللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيم))
3- آرامش خاطر و شادابی: در دیدگاه قرآن اگر حیات طیبه در زندگی محقق شود،نوعی سکینه و آرامش در زندگی برای آن فرد رقم خواهدخورد که چنین کسانی حیاتی سرشار از شادی و سرزندگی خواهند داشت:
آیه 4 سوره مبارکه فتح: ((هُوَ الَّذِى أَنزَلَ السَّكِينَةَ فىِ قُلُوبِ الْمُؤْمِنِينَ لِيزَْدَادُواْ إِيمَانًا مَّعَ إِيمَانهِِمْ وَ لِلَّهِ جُنُودُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ وَ كاَنَ اللَّهُ عَلِيمًا حَكِيمًا ))
آیات 57 و 58 سوره مبارکه یونس: ((يَأَيهَُّا النَّاسُ قَدْ جَاءَتْكُم مَّوْعِظَةٌ مِّن رَّبِّكُمْ وَ شِفَاءٌ لِّمَا فىِ الصُّدُورِ وَ هُدًى وَ رَحْمَةٌ لِّلْمُؤْمِنِينَ(57)
قُلْ بِفَضْلِ اللَّهِ وَ بِرَحْمَتِهِ فَبِذَالِكَ فَلْيَفْرَحُواْ هُوَ خَيرٌْ مِّمَّا يجَْمَعُونَ(58)))
آیات62 و 63 و 64 سوره مبارکه یونس: ((أَلَا إِنَّ أَوْلِيَاءَ اللَّهِ لَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لَا هُمْ يحَْزَنُونَ(62)
الَّذِينَ ءَامَنُواْ وَ كَانُواْ يَتَّقُونَ(63)
لَهُمُ الْبُشْرَى فىِ الْحَيَوةِ الدُّنْيَا وَ فىِ الاَْخِرَةِ لَا تَبْدِيلَ لِكَلِمَاتِ اللَّهِ ذَالِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ(64) ))
4- کمک و امداد الهی: بر اساس مباحث هستیشناختی خاص مبتنی بر غیب از جمله اشکال امداد الهی که خود نتیجهی ایمان و عمل صالح میباشد، حضور نیروهای غیبی است. لازم به ذکر است که در حوزهای چون روابط بینالملل، چنین چیزی جایگاهی ندارد. در حالیکه در اندیشه سیاسی اسلام از این امر به عنوان یکی از موضوعات قابل محاسبه در روابط سیاسی جوامع از جمله جنگها یاد میشود.قرآن در این باره میفرماید:
آیات 25و26 سوره مبارکه توبه: ((لَقَدْ نَصَرَكُمُ اللَّهُ فىِ مَوَاطِنَ كَثِيرَةٍ وَ يَوْمَ حُنَينٍْ إِذْ أَعْجَبَتْكُمْ كَثرَْتُكُمْ فَلَمْ تُغْنِ عَنكُمْ شَيًْا وَ ضَاقَتْ عَلَيْكُمُ الْأَرْضُ بِمَا رَحُبَتْ ثمَُّ وَلَّيْتُم مُّدْبِرِينَ(25)
ثمَُّ أَنزَلَ اللَّهُ سَكِينَتَهُ عَلىَ رَسُولِهِ وَ عَلىَ الْمُؤْمِنِينَ وَ أَنزَلَ جُنُودًا لَّمْ تَرَوْهَا وَ عَذَّبَ الَّذِينَ كَفَرُواْ وَ ذَالِكَ جَزَاءُ الْكَافِرِين))
آیات 9و10 سوره مبارکه انفال: ((إِذْ تَسْتَغِيثُونَ رَبَّكُمْ فَاسْتَجَابَ لَكُمْ أَنىِّ مُمِدُّكُم بِأَلْفٍ مِّنَ الْمَلَئكَةِ مُرْدِفِينَ(9)
وَ مَا جَعَلَهُ اللَّهُ إِلَّا بُشْرَى وَ لِتَطْمَئنَِّ بِهِ قُلُوبُكُمْ وَ مَا النَّصْرُ إِلَّا مِنْ عِندِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيم))
آیات 124و125 سوره مبارکه آلعمران: ((إِذْ تَقُولُ لِلْمُؤْمِنِينَ أَ لَن يَكْفِيَكُمْ أَن يُمِدَّكُمْ رَبُّكُم بِثَلَاثَةِ ءَالَافٍ مِّنَ الْمَلَئكَةِ مُنزَلِينَ(124)
بَلىَ إِن تَصْبرُِواْ وَ تَتَّقُواْ وَ يَأْتُوكُم مِّن فَوْرِهِمْ هَاذَا يُمْدِدْكُمْ رَبُّكُم بخَِمْسَةِ ءَالَافٍ مِّنَ الْمَلَئكَةِ مُسَوِّمِين))
آیات شریفه زیر نیز بیانگر این میباشند که از جمله ویژگیهای حیات طیبه،برخورداری از کمک و امداد الهی در این دنیا میباشد:
آیه 51 سوره مبارکه غافر: ((إِنَّا لَنَنصُرُ رُسُلَنَا وَ الَّذِينَ ءَامَنُواْ فىِ الحَْيَوةِ الدُّنْيَا وَ يَوْمَ يَقُومُ الْأَشْهَاد))
آیه 47 سوره مبارکه روم: ((وَ لَقَدْ أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِكَ رُسُلاً إِلىَ قَوْمِهِمْ فجََاءُوهُم بِالْبَيِّنَاتِ فَانتَقَمْنَا مِنَ الَّذِينَ أَجْرَمُواْ وَ كاَنَ حَقًّا عَلَيْنَا نَصْرُ الْمُؤْمِنِين))
آیه 22 سوره مبارکه مجادله: ((لَّا تجَِدُ قَوْمًا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الاَْخِرِ يُوَادُّونَ مَنْ حَادَّ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ لَوْ كَانُواْ ءَابَاءَهُمْ أَوْ أَبْنَاءَهُمْ أَوْ إِخْوَانَهُمْ أَوْ عَشِيرَتهَُمْ أُوْلَئكَ كَتَبَ فىِ قُلُوبهِِمُ الْايمَانَ وَ أَيَّدَهُم بِرُوحٍ مِّنْهُ وَ يُدْخِلُهُمْ جَنَّاتٍ تجَْرِى مِن تحَْتهَِا الْأَنْهَارُ خَلِدِينَ فِيهَا رَضىَِ اللَّهُ عَنهُْمْ وَ رَضُواْ عَنْهُ أُوْلَئكَ حِزْبُ اللَّهِ أَلَا إِنَّ حِزْبَ اللَّهِ هُمُ المُْفْلِحُون ))
آیه 7 سوره مبارکه محمد: ((يَأَيهَُّا الَّذِينَ ءَامَنُواْ إِن تَنصُرُواْ اللَّهَ يَنصُرْكُمْ وَ يُثَبِّتْ أَقْدَامَكمضهسه))
آیه 4 سوره مبارکه حج: ((كُتِبَ عَلَيْهِ أَنَّهُ مَن تَوَلَّاهُ فَأَنَّهُ يُضِلُّهُ وَ يهَْدِيهِ إِلىَ عَذَابِ السَّعِير))
آیه 20 سوره مبارکه ملک: ((أَمَّنْ هَاذَا الَّذِى هُوَ جُندٌ لَّكمُْ يَنصُرُكمُ مِّن دُونِ الرَّحْمَانِ إِنِ الْكَافِرُونَ إِلَّا فىِ غُرُور ))
5- عزت و مقبولیت: در بیان قرآنی،هرآنکس که در مسیر ایمان و عمل صالح(حیات طیبه) گام بردارد، خداوند او را در محبوب دیگران قرار خواهد داد و همچنین به او عزت عطا می کند.آیات زیر بیانگر همین دو مفهوم میباشد:
آیه 98 سوره مبارکه مریم: ((وَ كَمْ أَهْلَكْنَا قَبْلَهُم مِّن قَرْنٍ هَلْ تحُِسُّ مِنهُْم مِّنْ أَحَدٍ أَوْ تَسْمَعُ لَهُمْ رِكْزَا))
آیه 10 سوره مبارکه فاطر: ((مَن كاَنَ يُرِيدُ الْعِزَّةَ فَللهَِِّ الْعِزَّةُ جَمِيعًا إِلَيْهِ يَصْعَدُ الْكلَِمُ الطَّيِّبُ وَ الْعَمَلُ الصَّلِحُ يَرْفَعُهُ وَ الَّذِينَ يَمْكُرُونَ السَّيَِّاتِ لهَُمْ عَذَابٌ شَدِيدٌ وَ مَكْرُ أُوْلَئكَ هُوَ يَبُور))
برگرفته از رساله دکتری آقای دکتر جلیلی،صص 97-104،با موضوع: بنیان اندیشه سیاسی در قرآن.