روز سه شنبهماه پنجم اسفندماه، دکتر سعید جلیلی نماینده رهبر معظم انقلاب در شورای عالی امنیت همزمان با هفتمین شب ماه مبارک رمضان، در صد و سی و پنجمین جلسه حکمت سیاسی اسلام در قرآن به تبیین دیدگاه اندیشه سیاسی اسلام به نقش مساجد در جامعه پرداخت.
وی با بیان اینکه در اندیشه اسلامی برای انسان علاوه بر رسالتها و تکالیف فردی، مأموریتهای اجتماعی و حرکات جمعی نیز تعریف شده است، اظهار کرد: از همین رو، در آیاتی از قرآن که ملاحظه میفرمایید، نگاه متوجه جمع و اجتماع است؛ از جمله نمونههای روشن آن، بحث نماز جمعه است؛ آنجا که خطاب میشود: «یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِذا نُودِیَ لِلصَّلاةِ مِنْ یَوْمِ الْجُمُعَةِ فَاسْعَوْا إِلی ذِکْرِ اللَّهِ».( سوره جمعه، آیه ۹) ای مؤمنان! چون برای نماز روز جمعه ندا دهند، به سوی ذکر خدا بشتابید. بر همین مبناست که در اندیشه اسلامی بر اقامه نماز جماعت در مساجد تأکید میشود.
جلیلی ادامه داد: قرآن کریم در توصیف مؤمنان میفرماید: «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِینَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ». اما در ادامه، ویژگی دیگری برای مؤمنان بیان میکند و آن این است که «وَإِذا کانُوا مَعَهُ عَلی أَمْرٍ جامِعٍ لَمْ یَذْهَبُوا حَتَّی یَسْتَأْذِنُوهُ»؛ یعنی هنگامی که در امور اجتماعی و عمومی همراه پیامبر حضور دارند، بدون اجازه او صحنه را ترک نمیکنند. این بیان نشان میدهد که حضور در مسائل اجتماعی و اهتمام به امور عمومی، بخشی از تعریف ایمان و رفتار مؤمنانه است.
نماینده رهبر معظم انقلاب در شورای عالی امنیت ملی با تأکید بر اینکه نباید در مباحث دینی و سیاسی از یکدیگر جدا کرد، گفت: اگر کسی بگوید ما میتوانیم اهل دین باشیم، اما در مسائل اجتماعی و سیاسی مسیر خودمان را دنبال کنیم، این قابل پذیرش نیست. قرآن نهتنها درباره حکومت و اطاعت سکوت نکرده، بلکه در این زمینه توصیه و تجویز نیز دارد. کسانی که خود را مسلمان میدانند و قرآن را میپذیرند، باید توجه کنند که آیات قرآن سرشار از احکام و موضوعاتی است که ناظر به حکم و طاعت است. جمله مشهور شهید مدرس که «سیاست ما عین دیانت ماست» نیز بر اساس همین نگاه است که در اندیشه اسلامی درباره تمام مباحث سیاسی حکم، نظر و بحث وجود دارد.
وی افزود: از همین رو، ماهیت بسیاری از اجتماعات ابعاد اجتماعی و سیاسی پیدا میکنند. برای نمونه، درباره نماز جمعه همواره تعبیر عبادی ـ سیاسی به کار میرود. البته این مسئله تنها به اندیشه اسلامی اختصاص ندارد، بلکه در سنتهای دینی نیز سابقه دارد. در قرآن آمده است که پس از نجات حضرت موسی علیهالسلام و پیروانش از شرّ فرعون، به موسی و برادرش وحی شد که برای قوم خود در مصر خانههایی فراهم کنند و خانههایشان را روبهروی یکدیگر و در جهتی واحد قرار دهند و نماز را برپا دارند و مؤمنان را بشارت دهند. (وَأَوْحَيْنَا إِلَىٰ مُوسَىٰ وَأَخِيهِ أَنْ تَبَوَّآ لِقَوْمِكُمَا بِمِصْرَ بُيُوتًا وَاجْعَلُوا بُيُوتَكُمْ قِبْلَةً وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ ۗ وَبَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ. سوره یونس آیه ۸۷). مرحوم علامه طباطبایی در تفسیر این آیه بیان میکنند که این دستور برای آن است که مؤمنان در رفتارهای اجتماعی خود ـ از جمله عبادت و دیگر فعالیتها ـ بتوانند در کنار یکدیگر باشند و بهصورت جمعی عمل کنند.
وی در بخش دیگری از سخنان خود گفت: اگر مسجد جایگاهی برای فعالیت اجتماعی، اداره امور جامعه، برگزاری نماز جمعه، کنشهای اجتماعی، اقامه قسط و برپایی نماز باشد، آبادانی آن نیز در همین عرصهها تحقق پیدا میکند. إِنَّمَا يَعْمُرُ مَسَاجِدَ اللَّهِ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَأَقَامَ الصَّلَاةَ وَآتَى الزَّكَاةَ وَلَمْ يَخْشَ إِلَّا اللَّهَ فَعَسَى أُولَئِكَ أَنْ يَكُونُوا مِنَ الْمُهْتَدِينَ ﴿سوره توبه، آیه۱۸﴾ مساجد خدا را تنها كسانى آباد مى كنند كه به خدا و روز بازپسين ايمان آورده و نماز برپا داشته و زكات داده و جز از خدا نترسيده اند. در برابر این حقیقت، قرآن میفرماید چه کسی ستمکارتر از آن است که مانع از ایفای چنین نقشی توسط مسجد شود: «وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ مَنَعَ مَساجِدَ اللهِ أَنْ یُذْکَرَ فِیهَا اسْمُهُ».(سوره بقره آیه ۱۱۴) کسی که به مسجد تعرض کند و مانع از آن شود که مسجد جایگاه حقیقی خود را داشته باشد؛ چه این تعرض بهصورت سختافزاری باشد و چه نرمافزاری.
جلیلی با اشاره به حوادث اخیر گفت: در فتنه اخیر که رهبر انقلاب از آن به «کودتا» تعبیر کردند، در یک شب به ۲۵۰ مسجد حمله شد. علت آن است که آنان میدانند مسجد ذرهخانه قدرت نظام است؛ نمیخواهند این قدرت شکل بگیرد، تثبیت شود و به رشد و بالندگی برسد، از همینرو، مانع یاد خدا در مسجد میشوند. قرآن کریم درباره سرانجام فتنهگران علیه مساجد میفرماید: «لَهُمْ فِی الدُّنْیا خِزْیٌ وَلَهُمْ فِی الآخِرَةِ عَذابٌ عَظیم». کسانی که به مسجد تعرض میکنند، در همین دنیا نیز خواری خواهند چشید.
وی ادامه داد: گاهی افرادی ممکن است از ظاهر مسجد برای ضربه زدن به دین استفاده کنند، قرآن کریم در اینباره هشدار میدهد: وَالَّذِينَ اتَّخَذُوا مَسْجِدًا ضِرَارًا وَكُفْرًا وَتَفْرِيقًا بَيْنَ الْمُؤْمِنِينَ(سوره توبه آیه ۱۰۷). و [از منافقان] کسانی هستند که بر پایه دورویی و نفاق، مسجدی ساختند برای آسیب رساندن.
نماینده رهبر معظم انقلاب در شورای عالی امنیت ملی در تبیین نحوه تخریب ماهیت مساجد به دست منافقین گفت: در اینجا وقتی از تخریب مسجد یا خرابی مسجد یاد میگردد، مقصود تخریب ظاهری و فیزیکی نیست. گاهی افرادی حتی به نام مسجد وارد میشوند تا این پایگاه مقدس را به چیزی تبدیل کنند که هدف آن یاد خدا، اقامهٔ عدالت یا برپایی دین نباشد، بلکه وسیلهای برای زیان رساندن باشد. قرآن این وضعیت را «ضرار» مینامد؛ مسجدی که نه برای یاد خدا، بلکه برای اهدافی خلاف دین شکل گرفته است.
در پایان، جلیلی با اشاره به مبنای شناخت مساجد اصیل و تراز افزود: در این زمینه، قرآن به پیامبر اکرم دستور داده میشود که هرگز در چنین مکانی حضور نیابد: «لَا تَقُمْ فِيهِ أَبَدًا»(سوره توبه آینه ۱۰۸). هرچند نام آن مسجد است، سپس سپس قرآن ویژگی مسجد تراز را بیان میکند؛ «إِنَّمَا مَسَاجِدُ اللَّهِ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ»(سوره توبه آیه ۱۸) مسجدی است که بر پایهٔ تقوا بنا شده است. قرآن در ادامه ویژگیهای اهل چنین مسجدی را بیان میکند: «فِيهِ رِجَالٌ يُحِبُّونَ أَنْ يَتَطَهَّرُوا». در آن مردانی هستند که از آلودگیها پیراسته گردند و به حقیقت دین دست یابند.