دکتر جلیلی در نود و ششمین جلسه حکمت سیاسی اسلام در قرآن و آیین بزرگداشت شهدای خدمت گفت:
اگر از حکمت‌های قرآنی صحبت می‌کنیم، یک پرسش مهم این است این آیات چگونه می‌توانند در زندگی انسان تجلی داشته باشند؟ خود قرآن کریم این را بیان فرموده که نمونه‌ی بارزش خود پیامبر اکرم(ص) است«لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ». پیامبران قله‌ی این الگو هستند، به‌ویژه پیامبر اعظم(ص)، که به صراحت قرآن، اسوه‌ی حسنه‌ی همه‌ی این معارف و حکمت‌هاست.
همه باید به سمت این قله حرکت کنند و این نگاه را داشته باشند تا نمونه‌ای که پیامبر، چه به لحاظ نظری و چه در عمل، به ما نشان داده‌اند، در عرصه‌ی اجتماع و سیاست محقق شود. این قله‌ها برای این نشان داده شده‌اند که ما به آن سمت حرکت کنیم. اگر ادعا می‌کنیم همراه پیامبر هستیم، این همراهی الزامات و اقتضائاتی دارد.
در اولین سالگرد شهادت عزیزمان، آقای رئیسی، اگر از این مباحث صحبت می‌کنیم، عزیزانی در این مسیر تمام تلاش خود را کردند تا به آن قله نزدیک شوند. گاهی در جایگاه رئیس‌جمهور، گاهی رئیس قوه‌ی قضاییه و گاهی تولیت آستان قدس رضوی، بنایشان بر این بود که در این مسیر حرکت کنند و آن قله را هدف قرار دهد.
در اندیشه‌ی سیاسی اسلام، حکم برای خداست. همه مأمور به طاعت‌اند. حتی عهده‌داران حکم و پیامبران بزرگ، بیشتر مأمور به طاعت‌اند.
اگر کسی در جایگاه حکم قرار گرفت، باید بفهمد که امتیاز مادی بر مردم ندارد. قرآن کریم می‌فرماید که پیامبران خودشان را برادر مردم می‌دانستند و افتخارشان این است که برای این کار ویژه‌خواری یا امتیاز مادی نمی‌خواهند. می‌گویند:«وَمَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ ۖ إِنْ أَجْرِيَ إِلَّا عَلَىٰ رَبِّ الْعَالَمِينَ».
حرکت بزرگی که امام ایجاد کردند، به برکت قرآن و اهل بیت(علیهم‌السلام)، باعث شد از میان جوانان و مردم این کشور، در جایگاه ریاست قوه یا ریاست‌جمهوری، افتخارشان این است که این مسیر را دنبال کنند. مردم به این مسئله گواهی می‌دهند؛ تشییع جنازه‌ی سال گذشته گواهی مردم بود.
قرآن درباره‌ی پیامبران می‌فرماید این‌گونه نبود که بگویند من یک تکلیف اداری داشتم و تمام شد! تعبیر قرآن کریم این است:«قَالَ رَبِّ إِنِّي دَعَوْتُ قَوْمِي لَيْلًا وَنَهَارًا». شبانه‌روز این کار را می‌کردم. آن چیزی که ما از شهید رئیسی دیدیم و شنیدیم، ایشان شب و روز نمی‌شناختند.
کسی که در این جایگاه قرار می‌گیرد، از رنج مردم سختی می‌کشد. این‌طور نبود که اگر فلان موضوع اقتصادی یا اجتماعی پیش آمد، بی‌تفاوت باشد. با همه‌ی وجود دلسوز بود. قله‌ی این مسائل، پیامبر اکرم(ص) است:«عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ».
«لَعَلَّكَ بَاخِعٌ نَفْسَكَ أَلَّا يَكُونُوا مُؤْمِنِينَ» خداوند به پیامبر اکرم(ص) می‌فرمایند «تو نزدیک است خودت را از دلسوزی برای مردم از بین ببری». کسانی که در چنین جایگاهی قرار می‌گیرند، باید چنین انگیزه‌ای داشته باشند، نه بی‌تفاوت باشند.
این دلسوزی، برای تمام حیات انسان است؛ انسانی که ابدیتی در پیش دارد. سختی‌های مردم برایشان سخت است. رنج‌های مردم، چه سخت‌افزاری، چه نرم‌افزاری، چه دنیوی، چه اخروی، چه مادی و چه معنوی، برایشان مهم است.
یکی از امتیازات اندیشه اسلام این است که همه‌ی انسان‌ها را به دفاع از حقوق و منافع مشروع دیگران موظف می‌کند.
اندیشه‌ی اسلامی، تک‌تک انسان‌ها را مأمور دفاع از رستگاری، حقوق و منافع انسان‌ها می‌کند. دغدغه‌ی اولیاء و کسانی که ادعای همراهی با پیامبر(ص) را دارند، این است که زنجیرهایی که به پای انسان‌ها و جوامع بسته شده را بردارند. این یک مسئولیت بزرگ است. در دولت، در قوه‌ی قضاییه، شهید رئیسی شبانه‌روز نمی‌شناختند چون متوجه سنگینی مسئولیت بودند.
پیامبران فقط نمی‌گفتند خدا را بپرستید؛ بلکه به دنبال امتداد این اندیشه بودند: «اعْبُدُوا اللَّهَ ... وَلَا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْيَاءَهُمْ». عبودیت برای خدا، امتدادش این است که در مناسبات اقتصادی حواسمان باشد که به انسان‌ها لطمه نخورد. چه کسی به این میزان دلسوز مردم است؟ قرآن کریم می‌فرماید:«وَلَا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْيَاءَهُمْ »؛ مناسبات اقتصادی را درست کنید.
شهید رئیسی در زمان ریاست قوه‌ی قضائیه، بررسی می‌کردند که چه کسانی به مردم ضرر می‌زنند. مقابله ایشان با مفاسد اقتصادی، با بانکی که از پوچ پول خلق می‌کند و از جیب مردم دست‌درازی می‌کند، امتداد اندیشه اسلامی ایشان در عمل است. این امتداد در مناسبات اقتصادی، با دست‌درازی به حقوق مردم در تضاد است.
اگر می‌گوییم پیامبر اسوه است، در قله است، قرآن می‌فرماید کسانی که با او هستند، ویژگی‌هایی دارند: «أَشِدَّاءُ عَلَى الْكُفَّارِ رُحَمَاءُ بَيْنَهُمْ». «رُحَمَاءُ بَيْنَهُمْ» یعنی دلسوزی برای مردم. در جایگاه ریاست‌جمهوری یا قوه‌ی قضاییه، مزایای مادی بیشتر نمی‌شود، بلکه مسئولیت سنگین‌تر می‌شود. بايد شبانه‌روز نشناسی و تمام وقتت را بگذاری.
این در سیاست هم هست؛ در سیاست خارجی وظیفه ایجاد می‌کند. «وَالَّذِينَ مَعَهُ» باید «رُحَمَاءُ بَيْنَهُمْ» و «أَشِدَّاءُ عَلَى الْكُفَّارِ» باشند. باید برای دفاع از حقوق، منافع و ارزش‌های مردم، مرزهای مادی، معنوی، اقتصادی و سیاسی را حفظ کنیم. «قَدْ كَانَتْ لَكُمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ فِي إِبْرَاهِيمَ وَالَّذِينَ مَعَهُ». این رفتارهای الگویی حضرت ابراهیم و یارانشان باید امتداد پیدا کند. «قَالُوا لِقَوْمِهِمْ إِنَّا بُرَآءُ مِنْكُمْ وَمِمَّا تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ». با باطل نمی‌توان دوستی داشت:«بَدَا بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمُ الْعَدَاوَةُ وَالْبَغْضَاءُ».
باید حد طمع طرف مقابل را بشناسیم. رهبر معظم انقلاب فرمودند دشمن یاوه‌گویی و غلط زیادی می‌کند. در مقابل کسی که بخواهد در برابر حقوق شما بایستد، به کسانی نیاز داریم که نگاه حضرت ابراهیم(ع) و یارانش را داشته باشند. شهید رئیسی، که اسمش هم ابراهیم بود، واقعاً این همراهی را داشت. می‌دانست در اقتصاد، اجتماع و سیاست چه کند.
«وَلَمَّا رَأَى الْمُؤْمِنُونَ الْأَحْزَابَ قَالُوا هَٰذَا مَا وَعَدَنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَصَدَقَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ ۚ وَمَا زَادَهُمْ إِلَّا إِيمَانًا وَتَسْلِيمًا» اگر همه‌ی دشمنان، قدرت‌های شیطانی و استکباری مقابل شما ایستادند، اینجا مؤمن از غیرمؤمن مشخص می‌شود. مؤمنان می‌گویند: «هَٰذَا مَا وَعَدَنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ». اما منافقانی در سپاه پیامبر(ص) نیز می‌گفتند: «مَا وَعَدَنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ إِلَّا غُرُورًا» وعده خدا و پیامبرش جز فریب نبود!
شهید رئیسی در این سه سال که شرایط سختی نیز بود، یک بار نگفت اگر FATF یا فلان کنوانسیون نباشد، نمی‌توانم کشور را اداره کنم! نمی‌گفت تا این نشود، نمی‌توانم واکسن بخرم یا نفت نمی‌توانم بفروشم! «مَا زَادَهُمْ إِلَّا إِيمَانًا».
امروز در سوگ ایشان، می‌گوییم: «صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّهَ عَلَيْهِ». خداوند هم با شهادت، پاداششان را داد:«لِيَجْزِيَ اللَّهُ الصَّادِقِينَ بِصِدْقِهِمْ». کسانی مثل شهید رئیسی ترسی از مرگ و شهادت نداشتند بلکه آرزوی آن را داشتند. رهبر انقلاب فرمودند: «وَمَنْ يَخْرُجْ مِنْ بَيْتِهِ مُهَاجِرًا إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ» هر روز صبح که از خانه بیرون می‌رفت، نگاهش این بود:«مُهَاجِرًا إِلَى اللَّه».
شهدای ما آرزوی شهادت داشتند. برای همین خداوند آن‌ها را در زمره‌ی حزب، جند و اولیای خودش قرار داد.