بعد از ظهر چهارشنبه، دکتر سعید جلیلی-نماینده رهبر انقلاب در شورایعالی امنیت ملی- در مراسم تقدیر از شهید مهدی مطلبی-روحانی روشنگر هستهای- که در دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران برگزار شد، حضور یافت.
در ابتدای این برنامه، برادر شهید مطلبی به ذکر خصائصی از این روحانی روشنگر هستهای پرداخت و سپس دکتر جلیلی پیرامون اهمیت تشخیص و تجویز درست برای مسائل اصلی کشور با درنظر گرفتن سیر طی شده مسئله در جامعه و دوری از مسائل زرد و هجوگویی و همچنین ارزش کار شهید مطلبی در مسئله مهمی مثل مذاکرات با 1+5، نکاتی را مطرح کرد. در ادامه این برنامه، باحضور دکتر جلیلی از خانواده شهید مطلبی تقدیر و تشکر بعمل آمد.
مبنا قرار گرفتن احکام جامعه جاهلی، آسیب جوامع امروزی
در چند سال گذشته فضای برخی گفتوگوها در کشور به جای تعمق، تأمل و استدلال منطقی پیرامون مسائل اصلی کشور، به سمت سخنان بدون مبنای منطقی رفته که بر اساس میزان سخنوری و هرزگویی در جامعه مطرح میشود. این آسیب جدی فقط مختص جامعه ما نیست بلکه در سایر جوامع هم پدیدار شده است. در چنین جامعهای، ژرفاندیشی و عمیق شدن در مسائل اصلی کنار گذاشته میشود و مسائل موهوم و به اصطلاح اهل رسانه، مسائل زرد موضوعیت پیدا میکند. اگر ژرفاندیشی در مسائل اتفاق نیفتد، نمیتوان تشخیص درست و به تبع آن تجویز صحیح برای مشکلات داشت.
مشخصات این آسیب، به مختصات جامعه جاهلی نزدیک است. جامعهی جاهلی که قرآن کریم به آن اشاره داشته است، جامعهای است که در آن به جای اینکه بیان استدلال و سخن بر مبنای علم و دانش ملاک باشد، سرعت سخنوری و هجوگویی ملاک قرار میگیرد. حرف کسی که سخنورتر بود، در جامعه ملاک میشد و به مبنای درست و نادرست بودن سخن او اهمیت داده نمیشد. حتی در تاریخ داریم که قبایلی در کنار استخدام شمشیرزن، از شاعران و سخنوران برای هجو و غلبه سخن خود بر یک قبیلهای استفاده میکردند.
توصیه قرآن، راهنمای عبور از احکام جاهلی
وقتی سخن مبنا نداشته باشد، تحلیل از یک مسئله به صورت نقطهای و سطحی اتفاق میافتد؛ یعنی دیگر سیر گذشته این مسئله در تحلیل بیان نمیشود و ژرفاندیشی و تعمیق اتفاق نمیافتد.
مسئلهای که قرآن کریم بارها به آن توصیه کرده این است که برای شناخت جامعه و مسائل آن باید سیر آن مورد بررسی قرار بگیرد. باید دانسته شود که این جامعه از چه مسیری به کدام سمت رفته است. وقتی قرآن کریم در خصوص برخی جوامع جاهلی از تعبیر "کیف کان عاقبت..." استفاده میکند یعنی توصیه دارد که سیر هبوط جامعه و مسیری که طی شده مورد بررسی قرار گیرد تا تجربههای تلخ مجدّد تکرار نشود.
برای تجویز دربارهی مسائل و معضلات مهم کشور باید تشخیص صحیح داشته باشیم؛ یعنی باید مسیری که طی شده، تجربههایی که اتفاق افتاده و معضلاتی که رخ داده، بهدور از مسائل حاشیهای و زرد و به دور از هجوگویی مورد بررسی قرار بگیرد تا بتوانیم هم تشخیص درست مسائل و هم پیشبینی دقیقی از آینده و مسیر روبرو داشته باشیم.
حجتالاسلام مطلّبی، الگویی برای روشنگری
تلاشی که طلبهی فاضل حجتالاسلام مطلبی در زمان خود داشت، یک حرکت بزرگ برای روشنگری در موضوعی بود که بر روند کشور بسیار اثرگذار بود. مرحوم مطلبی در عمر کوتاه خود یک الگویی برای روشنگری به ما ارائه داد. او در مقابل مسئله مهمی مثل مذاکرات با 1+5، نقد خودش را نه در قالب یک توییت یا یک سخن و تحلیل نقطهای بلکه بعد از مطالعه هزاران صفحه، دقت و ژرفاندیشی در سیری که در گذشته اتفاق افتاد، در همان زمانی که مذاکرات در حال وقوع بود، بهصورت صدها صفحه مطلب عمیق به جامعه ارائه داد؛ ضمن اینکه فقط به این کار اکتفا نکرد بلکه در محافل علمی، دانشگاهی و در بطن جامعه آن تحلیلهای عمیق خود را ارائه کرد. در کتاب ارزشمند "راز آنچه مرقوم داشتهاند" ارزش تحلیل ایشان و تعمقی که در مسئله مذاکرات داشته، روشن شده است. بهعلاوه اینکه ایشان شهر به شهر رفت و این تحلیل درست و عالمانه را به مردم و جوانان توضیح داد.
ارزش کار ایشان در این بود که در این مسیر و در تحلیل خود به حرکات، موهومات و سخنان زرد و حاشیهای مبتلا نشد. مقهور فضایی که رسانهها و فعالیتهای سیاسی ایجاد کرده بودند، نشد و با شجاعت تمام خود توانست آن تحلیل حاصل از علم و منطق و ژرفاندیشی و تعمق را به جامعه ارائه بدهد و اگر نقدی داشت، بهدور از عناد و غرضورزی ارائه کرد.
این همان کاریست که حضرت آقا بارها در سخنان خود تحت عنوان کار فرهنگی تمیز عنوان کردهاند و از بسیج و جامعهی دانشگاهی و حوزوی چنین فعالیتی را انتظار دارند. بیان یک نقد صحیح بهدور از تهمت، افترا و حاشیهسازی. این یک رفتار کامل و الگویی برای کار صحیح و تمیز فرهنگی است.
یکی دیگر از ارزشهای کار مرحوم مطلبی این بود که آن را در زمان خاص خود ارائه داد. یعنی در همان بزنگاه مورد نیاز این مطالب را آماده ارائه کرد و فرصت را از دست نداد و در زمانی که فضای رسانهای و سیاسی یک فضای تاریک ایجاد کرده بود، مقهور این فضا نشد و از روشنگری خسته نشد.
تکرار تجربه تلخ گذشته، با محور شدن مطالب زرد
ارزش کتاب "راز آنچه مرقوم داشتهاند" به این است که مسیری که در بحث مذاکرات طی شده، مباحثی که مطرح شده و تحلیلی دقیقی از آینده این مسیر را بادقت تمام به جامعه ارائه میدهد.
افرادی در جامعه بودند که مسیر مذاکرات و برجام را به عنوان تجویز برای جامعه معرفی میکردند و رفتند، مذاکره کردند، تجربه کردند و نتیجه تجربه آنها نشان داد که مسائل از این طریق حل نمیشود.
الان که در سالگرد خروج آمریکا از برجام هستیم، در صورتی که ژرفاندیشی و منطق در مباحث کنار برود و همان مطالب زرد و موهوم در محیطهای علمی محور قرار بگیرد، فردی یا جریانی باز هم میتواند این مسیر را تجویز کند و دوباره همان تجربه تلخ تکرار شود و همان هزینههای سنگین به کشور تحمیل گردد.